تغییر آشکار در برابر خطر پنهان
چگونه تلاشهای چند جوان در لغمان طرز فکر مردم را در برابر پولیو تغییر داد
لغمان، افغانستان (۱۰ حمل ۱۴۰۵) – در مناطقی که کوهها فاصله میان قریهها را طولانیتر میسازند و اطلاعات به کندی منتقل میشود، برخی خطرها نیز در خاموشی پنهان میمانند. پولیو یا فلج اطفال یکی از همین خطرهاست – بیماریای که درمان ندارد، اما جلوگیری از آن ممکن است.
این ویروس از طریق آب و غذای آلوده وارد بدن میشود و گاهی تنها در چند ساعت میتواند برای تمام عمر، توانایی حرکت را از یک طفل بگیرد. اما مشکل اینجاست که بسیاری از اطفال تا زمانی که مرض بهگونه ناگهانی تأثیر خود را نشان دهد، هیچ نشانهای ندارند.
در چنین مناطقی، تلاشهای صحت عامه تنها به تطبیق واکسین محدود نمیشود؛ بلکه تغییر ذهنیت مردم در مورد چگونگی انتشار پولیو، پیامدهای آن و اهمیت واکسیناسیون هر طفل، بخش اساسی این تلاشها را تشکیل میدهد.
در یکی از مناطق پشهیینشین ولسوالی علیشنگ ولایت لغمان، این تغییر در نتیجه کار دوامدار بهگونه تدریجی شکل گرفته است.
عزیزالله عزیزی، که حدود ۱۳ سال پیش بهعنوان یک رضاکار در کمپاینهای واکسین پولیو آغاز به کار کرد و اکنون بهعنوان سوپروایزر تیمهای واکسین فعالیت میکند، نقش مهمی در ایجاد اعتماد و بلند بردن سطح آگاهی در جامعه خود داشته است.
او میگوید: «قبلاً فکر میکردیم که اگر واکسین به هر خانه برسد، همین کافی است. اما وقتی کمپاین آغاز میشد، باز هم برخی اطفال از واکسین محروم میماندند.»
او میافزاید که در همان زمان درک کرد که در کنار تطبیق واکسین، کار اصلی رساندن معلومات، آگاهیدهی و قانعسازی مردم است، تا هیچ طفلی از واکسین باز نماند.
یک طفل در حضور خانوادهاش واکسین پولیو دریافت میکند© افغانستان عاری از پولیو / ۱۴۰۵ هـ ش
خطری که دیده نمیشود، اما زندگی را تغییر میدهد
پولیو معمولاً نشانهای ندارد. ممکن است طفل سالم به نظر برسد، اما ویروس میتواند بهگونه ناگهانی تأثیر کند. بر اساس معلومات جهانی، از هر ۲۰۰ طفل مبتلا، یک تن دچار فلج دایمی میشود.
همین نامرئی بودن، این بیماری را خطرناکتر میسازد.
عزیزالله میگوید: «وقتی مردم خطر را نمیبینند، اقدام هم نمیکنند.»
برای حل این مشکل، او و تیمش رویکرد خود را تغییر دادند. آنان دیگر تنها منتظر روزهای کمپاین نمیماندند، بلکه پیش از آن با خانوادهها دیدار کرده و آگاهیدهی میکردند.
آنها تلاش میکردند تا با استفاده از زبان پشهیی و مثالهای ساده از زندگی روزمره، خطر پنهان را برای مردم روشن سازند.
او میافزاید: «ما در دیدار با بزرگان خانوادهها توضیح میدادیم که چگونه اطفال در اثر پولیو فلج میشوند، چرا باید در هر کمپاین واکسین دریافت کنند، و اینکه خطر همیشه قابل دیدن نیست، اما وجود دارد.»
این کار تنها انتقال معلومات نبود، بلکه تلاشی برای تغییر طرز فکر مردم بهشمار میرفت.
عزیزالله میگوید: «ما فقط معلومات نمیدادیم، بلکه تلاش میکردیم مردم خطر را درک و احساس کنند. وقتی این درک ایجاد شد، خودشان اطفالشان را برای واکسین میآوردند.»
یک رضاکار در ولسوالی علیشنگ برای اطفال واکسین پولیو تطبیق میکند© افغانستان عاری از پولیو / ۱۴۰۵ هـ ش
تغییر تدریجی، نتیجه عمیق
هرچند این تغییر بهگونه تدریجی بهوجود آمد، اما تأثیر آن عمیق و پایدار بود.
اکنون، هنگامی که تیمهای واکسین در روزهای کمپاین به این منطقه میآیند، با یک اعلان، تمام خانوادهها اطفالشان را برای دریافت واکسین حاضر میسازند.
احمد، یکی از باشندگان قریه، میگوید: «قبلاً فکر میکردیم اگر طفل سالم به نظر برسد، نیازی به واکسین ندارد. اما حالا فهمیدهایم که خطر همیشه دیده نمیشود، اما وجود دارد، و واکسین میتواند از آن جلوگیری کند.»
آنچه مهمتر از ارقام است
وحیدالله، کارشناس صحت عامه، میگوید: «در صحت عامه، دشوارترین کار این است که مردم در برابر یک خطر نامرئی قانع شوند. وقتی این اتفاق بیفتد، سایر کارها آسانتر میشود.»
در این منطقه، میزان پذیرش واکسین اکنون افزایش یافته است. اما مهمتر از آن، این است که واکسین دیگر بهعنوان یک گزینه “اختیاری” دیده نمیشود، بلکه بهعنوان بخشی ضروری از حفاظت طفل تلقی میگردد.
حکمخان ملا امام قریه، نیز از این تغییر حمایت میکند و میگوید: «ما همیشه به مردم میگوییم که صحت طفل مسئولیت همه است. وقتی خانوادهها این را درک کنند، دیگر در واکسین کردن تأخیر نمیکنند.»
در پایان روز، عزیزالله تنها به ارقام نگاه نمیکند؛ او میزان درک مردم را ارزیابی میکند. زیرا به باور او، همین آگاهی است که تغییر را پایدار میسازد.
در مناطقی که پولیو هنوز یک تهدید است، این تجربه یک درس مهم دارد: راهحل تنها در رساندن خدمات نیست، بلکه در افزایش آگاهی و درک مردم نهفته است.
و شاید پیام اصلی همین باشد: وقتی یک خطر پنهان برای مردم روشن شود، تغییر خود راهش را پیدا میکند.
