وقتی راه دشوار است: آیندهٔ اطفالِ کامدیش
نورستان، افغانستان (۵ دلو ۱۴۰۴) – مبارزه با مرض پولیو در افغانستان تنها به تطبیق واکسین خلاصه نمیشود؛ بلکه این مبارزهای طولانی در برابر معلومات نادرست، شایعات، بیاعتمادیِ بهجا مانده از میراث جنگ و موانع متعدد دیگر است.
کسانی که در چنین شرایطی برای سلامتی اطفال از خانه بیرون میشوند، تنها رضاکار نیستند؛ آنان نماد زندهی تغییر اند.
کوههای ولسوالی کامدیش نورستان، در کنار زیبایی، سختیهای زندگی را نیز با خود دارند. در اینجا قریهها با فاصلهی چندین ساعت پیادهروی از یکدیگر قرار دارند و همین موضوع دسترسی به خدمات صحی را محدود کرده است. در چنین محیطی، مصباحالدین از چهار سال به اینسو بهعنوان رضاکار مبارزه با پولیو فعالیت میکند؛ نه برای شهرت و امتیاز، بلکه برای آنکه اطفال مردمش را از یک مرض قابل پیشگیری نجات دهد.
هرچند برنامه پولیو در افغانستان پیشرفتهای قابل توجهی داشته است، اما تا رسیدن به موفقیت کامل هنوز هم چالشهایی وجود دارد. معلومات نادرست، بیاعتمادی و شایعات پیرامون واکسین، نگرانی برخی خانوادهها را افزایش داده و روند محو نمودن این مرض را کُند میسازد.
در مناطق دورافتادهای چون کامدیش، این مشکلات عمیقتر میشود. مردم اینجا اغلب بیش از هر چیز با نیازهای فوری زندگی درگیر اند؛ تأمین نفقه خانواده، کار و مبارزه با شرایط دشوار روزمره.
در چنین وضعیتی، تنها رساندن پیام کافی نیست. برای ایجاد تغییر، نخست باید اعتماد ساخته شود. اینجاست که مصباحالدین نقش خود را بهخوبی میشناسد؛ او میداند که تغییر از گفتگو آغاز میشود. به همین دلیل، رودررو با بزرگان خانوادهها مینشیند، به سخنانشان گوش میدهد، پرسشهایشان را میشنود و با حوصله پاسخ میدهد.
در جریان کمپاین واکسین پولیو © افغانستان عاری از پولیو / ۱۴۰۴ هـ ش
برای او، این مسیر تنها یک راه فزیکی نیست؛ بلکه تلاشی است برای جلب اعتماد خانوادهها و کاهش ترسها. گاهی واکسینکردن یک طفل، ساعتها خستگی میطلبد؛ اما همین دو قطره میتواند مسیر زندگی یک خانواده را تغییر دهد.
در جامعهای که توان فزیکی اساس زندگی را میسازد، معلولیت تنها یک مشکل صحی نیست؛ بلکه به معنای فروپاشی اقتصادی و اجتماعی است. اگر طفلی به پولیو مبتلا شود، تمام خانواده با بار سنگین مراقبتهای درازمدت روبهرو میشود؛ عاید کاهش مییابد، فقر عمیقتر میگردد و جامعه یک عضو فعال خود را از دست میدهد. این واقعیتی است که مصباحالدین هر روز با آن روبهرو میشود و همین امر مبارزه او را معنادارتر ساخته است.
برنامه محو نمودن پولیو تنها زمانی میتواند موفق شود که جامعه خود را در آن شریک بداند. مصباحالدین نماینده همین مشارکت است. او عملاً به مردم نشان میدهد که پولیو مشکل دیگران نیست؛ بلکه مسئله مشترک هر خانواده، هر قریه و کل جامعه است.
چالشهایی که مصباحالدین هر روز با آن مواجه میشود، تنها تجربه شخصی یک رضاکار نیست؛ بلکه تصویر کلی از وضعیت سیستم صحی منطقه را ارائه میکند. شاهدالله، یک داکتر صحی در شفاخانه محلی کامدیش، این واقعیت را چنین بیان میکند: «کامدیش ولسوالیای است که برخی قریههای آن با فاصلهی چندین ساعت پیادهروی از هم قرار دارند. اگر خدای نخواسته ویروس پولیو در چنین منطقهای شیوع کند، مهار آن بهشدت دشوار خواهد بود.»
در جریان واکسینکردن یک طفل علیه پولیو © افغانستان عاری از پولیو / ۱۴۰۴ هـ ش
به گفته او، اگر یک طفل واکسین نشود، تأثیر آن تنها به همان طفل محدود نمیماند؛ بلکه جان دیگر اطفال نیز در معرض خطر پولیو قرار میگیرد.
در چنین شرایطی، حضور رضاکارانی چون مصباحالدین حیاتی است. جایی که خدمات صحی محدود است، همین رضاکاران پل اعتماد میان سیستم صحی و جامعه را میسازند. حضور مداوم و تعهد عملی آنان، تصمیمهای مردم را بهتدریج تغییر میدهد و از گسترش پولیو جلوگیری میکند.
اما تلاشهای صحی زمانی مؤثر واقع میشود که جامعه از آن حمایت کند. در کامدیش، نشانههای این تغییر در موضعگیری بزرگان محل دیده میشود.
نظامالدین خادم، یکی از بزرگان قومی منطقه، میگوید: «مصباحالدین و دیگر رضاکاران مانند او، پیام انسانیت و مسئولیت را به مردم رساندهاند. آنان زیر سایه کوهها نوری افروختهاند که تاریکی بیاعتمادی را آهستهآهسته کمرنگ میسازد. هر خانوادهای که امروز طفل خود را واکسین میکند، سنگبنای یک جامعه سالم فردا را میگذارد.»
همین تغییر در ذهنیت مردم، اساس واقعی مبارزه با پولیو را شکل میدهد. هرچند راه دشوار و موانع فراوان است، اما تا زمانی که انسانهایی باشند که به ندای وجدان پاسخ میدهند، امید زنده خواهد ماند.
مصباحالدین باور دارد که پایان این مبارزه برای او روشن است: فردایی که هیچ طفلی بهدلیل پولیو از زندگی باز نماند.
